Sıcaklık

Hava sıcaklığı anlaması en kolay olan ve birçok kişinin birey tercihleri konusunda kendi deneyimlerine sahip olduğu parametredir.

Çalışma sıcaklığı

Çalışma sıcaklığı çevre oda yüzeyleri sıcaklığı ile oda hava sıcaklığının yaklaşık ortalama değeridir. Dolayısıyla, sıcaklık algısı çevre yüzeylerin sıcaklığı kadar oda havasından da etkilenir. Pencereler, dış duvarlar, iç duvarlar, zemin ve tavan gibi farklı oda yüzeyleri farklı sıcaklıklara ve oda içinde çeşitli yönlere sahiptir, çalışma sıcaklığı farklı yönlere göre de değişebilir.

Yönlendirilen çalışma sıcaklığı

Aynı anda hem soğuk bir camdan yükselen ışımayı algılayabilir hem de odanın iç alanlarına doğru hafifçe yüksek bir sıcaklık yaşayabilirsiniz. Bu olayın nedeni soğuk cama ışıyan sıcaklık aktarımı oda içine doğru olandan önemli ölçüde büyüktür.

Bu yönlendirilen çalışma sıcaklığı farkının yüksek olmasına neden olursa, cama bakan nesne yüzeylerinde bölgesel soğutma sağlayacağız. Bu bölgesel ısı eksikliği cereyan olarak hissedilir.  Cereyan hislerinin nedeni her zaman büyük hava hareketleri olmayabilir, soğuk bir oda yüzeyinde geniş radyan ısı aktarımına maruz kalan uzuvlarımız da buna neden olabilir.

Sıcaklık ışıma asimetrisi

Hepimiz, kötü kalitede büyük bir pencere gibi soğuk bir yüzey veya sıcak radyatör gibi sıcak bir yüzey yakınında uzun bir süre geçirmenin ne kadar rahatsızlık verici olduğunu hepimiz biliriz. Bu durum Danimarka Teknoloji Üniversitesi’nin “Isı ve İklim Teknolojisi Laboratuarı’nda” yakından incelenmiştir. Termal radyan alanda eşit olmayan farklı durumlarda iklim odalarında gönüllülerle çalışmalar yapılmıştır.

Gönüllülerin %5’inin termal rahatsızlık yaşadığı sınırları keşfetmişlerdir ancak bu, konfor denkleminin karşılanması gibi çevre ile termal dengede olunduğunda meydan gelmiştir.  Bu limitler Şekiller 7-10’da gösterilmiştir. Radyasyon asimetrisi bir kişinin fiziksel merkezinin çapraz kesitinin karşı iki tarafındaki radyan sıcaklık düzeyi arasındaki fark olarak tanımlanır.  Şekil bu Dt_pr değerlerini göstermektedir ve bu tipik durumlarda asimetrik radyan alana bağlı olarak %5’in termal rahatsızlık yaşamasına neden olacaktır.   Hava sıcaklığı odanın diğer yüzeylerinde yüzey sıcaklığına eşit olarak hesaplanır.

İnsanların yukarıdan soğuk radyasyon ve yandan sıcak radyasyon şeklinde geniş eşitsizlikleri kabul edebilecekleri ortaya çıkmıştır. Biri yandan soğuk radyasyona karşı az toleranslıdır ve tavandan sıcak radyasyona karşı çok daha az toleranslıdır.

Şekil 7.Yandan soğuk yüzey. Dtpr < 10 K.

Şekil 8. Yandan sıcak yüzey. Dtpr < 23 K.

Şekil 9. Baş üzerinden soğuk yüzey. Dtpr < 14 K.

Şekil 10. Baş üzerinden sıcak yüzey. Dtpr < 5 K.

 

Hava nemliliği

Havanın nemi konfor deneyiminde genellikle en az etkisi olan parametredir. Bazen, hana kontaminasyonu gibi diğer parametrelerin de nemle ilişkilendirilmesi söz konusu olabilir. Soğutma tesisatının verilen havanın nemini alma kapasitesi yetersiz olduğunda havadaki nem yaz boyunca sorun yaratabilir.

Giysiler

Giysileri anlamak kolaydır ancak idare etmek o kadar da basit değildir. Normal durumda yaz gününde kadınlar erkeklerden daha hafif giyinirler, sözgelimi kadınların giydiği etek ve ince bir bluza karşın erkekler pantolon ve gömlek giyerler ve bu binadaki farklı sıcaklık düzeylerini ayarlamak için yeterince güçlü bir parametredir.  Sonuç olarak yazları birçok kişinin birlikte çalıştığı açık bir ofis ortamında doğrudan bir çatışma kaynağı olabilir.

Aktivite düzeyi

Aktivite düzeyi ya da daha basit terimlerle yaptığınız iş de çok önemli bir parametredir. Hareketli işler durağan işleri göre daha düşük bir sıcaklık gerektirirler ve birçok aktivite düzeyini tek ve aynı mekanda birleştirmek tamamen uygunsuz olabilir.

Havanın hızı

Hava hızının yaşanan iç mekanın ikliminde etkisi olduğu iyi bilinir ancak hava sıcaklığı ile hava hızı arasındaki etkileşimde nasıl rol oynadığı pek de iyi bilinmemektedir.  Sıcak bir yaz gününde kolunuzu yanınızdaki bir pencereden dışarı uzatıp esintide soğumaya bırakarak basit bir karşılaştırma yapılabilir. Bu deneyim, havanın -10°C olduğu kış boyunca aynı deneyi yaptığınızda o kadar da hoş değildir. Artık yalnızca hava hızının değil hava sıcaklığının da önemli olduğu sonucuna varabilirsiniz. ISO 7730 bunu cereyan endeksi (DR endeksi) adı verilen bir şeyle gösterir, bu aşağıdakilerden oluşan bir katsayı faktörüdür:

• Havanın hızı
• Türbülans yoğunluğu
• Hava sıcaklığı

DR endeksi odada belli bir konumda belli bir süre boyunca hava sıcaklığı ile hava hızını ölçerek hesaplanır (ölçüm sekansı boyunca hava hızının ne kadar değiştiğinin, havanın ne kadar “kıpırtılı” olduğunun bir ölçümü olarak türbülans yoğunluğunu hesaplayın.  Sonuç, oda ne kadar soğuksa tolere edilebilen hava hızı o kadar düşüktür ve tersi durumda sıcaklık yüksekse, yüksek hava hızı tolere edilebilir.

Bu genellikle maksimum hava hızı taleplerinin yazları ve kışları fark göstermesinin nedenidir. Kışın personelin bulunduğu yerde hava hızının 0.15 m/s’yi geçmemesi tercih edilebilir. Yazın ise ilgili hız 0.25 m/s’yi geçmemelidir.

Şekil 11. Giysiler iklimi yaşama şeklinizde önemli rol oynar.

Şekil 12. Bir kişinin iç mekan iklimiyle ilgili algısı yapılan aktiviteden büyük ölçüde etkilenir.  Aktivite ne kadar yüksekse tercih edilen sıcaklık o kadar düşüktür.

Şekil 13. Hava hızı iç mekan ikliminin nasıl algılandığını etkiler.

Hava kalitesi

Kişinin termal iklimden çok hava kalitesine yönelik algısı söz konusu olduğundan belirsizlik daha da büyüktür. Danimarka’da yapılan çalışmalar, herkesin 800 ppm karbondioksit içeriğine maruz kalması halinde, memnun olmayan kullanıcı sayısının yaklaşık %14 olduğunu göstermektedir. 1000 ppm’lik vir karbon dioksit içeriği de hava kontaminasyonu için genellikle kullanılan bir talep düzeyi haline gelmiştir, fakat bunun yalnızca insanın ürettiği hava kontaminasyonu için geçerli olduğunu bilmek önemlidir. Dolayısıyla karbon dioksit içeriği sözgelimi bina malzemesinin ürettiği gibi diğer kontaminasyon türleri için bir izleme parametresi olmaya uygun değildir.

Bazen sorun gerçekte çok yüksek sıcaklığa bağlı olduğunda hava kalitesinin düşük olduğunu hissetmeniz de mümkündür.

Aydınlatma

Yaşlandıkça, ışığa olan ihtiyacımız artar. Sözgelimi altmış yaşına kişi yirmi yaşında olana kıyasla iki kat aydınlatmaya ihtiyaç duyar. Örneğin tavan ışığı gibi bir kaynaktan sağlanan fon aydınlatmasına yönelik talep düzeyleri okuma alanında normalde 500 lükse ayarlıdır, bununla birlikte bölgesel aydınlatma kullanıcının bireysel ihtiyaçlarına göre ayarlanır.

Şekil 14. Hava kalitesi, bina emisyonları, insan salgıları vs. gibi birçok faktörden etkilenir. Sigara hava kalitesine olumsuz etki eden bir kontaminasyon örneğidir.

Şekil 15. Aydınlatma.